Włochy, które wraz z Francją dostarczają ponad 2/5 światowej produkcji wina, do niedawna kojarzono z winami o bardzo nierównej jakości. Czytałem niedawno brytyjski przewodnik po winach, który Lambrusco i Frascati, wina ze środkowowłoskich regionów Emilia-Romagna i Lacjum, określił jako wyjątkowo podłe i niesławne.

Wzrastająca świadomość rynku oraz rosnąca konkurencja, zwłaszcza z roku na rok zwiększająca się oferta win z Nowego Świata, spowodowała, że od pewnego czasu obserwujemy znaczną poprawę jakości włoskich win. Poprawie sprzyja też rygorystyczne ustawodawstwo, które wprowadza jasne kryteria oceny win, począwszy od zwykłych win stołowych (vino di tavolo), przez wina z określonego regionu (indicazione geografica tipica), po wina z certyfikatem (denominazione di origine controlatta - DOC) oraz z gwarancją jakości (denominazione di origine controlatta e garantitta - DOCG). Klasyfikacja win włoskich przypomina tę z Francji, choć trzeba przyznać, że niektórzy winiarze włoscy przejawiają niejaki opór w stosowaniu się do przepisów, co jednak, paradoksalnie, pomogło w kreacji sławnych w świecie win zwanych supertoskanami.

Powstały one niejako samorzutnie w reakcji na złe odium, które, z racji właśnie lekceważenia reguł jakościowych, przyczepiło się do toskańskiego chianti. Wśród toskańczyków pojawili się wizjonerzy, którzy, zainteresowani winem nietuzinkowym, postanowili poszukiwać dróg do bukietów wielkich win bordoskich. Rozpoczęli więc eksperymenty z francuskimi szczepami cabernet sauvignon, cabernet franc i merlot. Na takie eksperymenty system klasyfikacji win nie pozwala, każąc trzymać się wskazanych w nim odmian, m.in. nebbolo czy sangiovese. Dzięki temu mamy jednak owe supertoskany, które nie mogą być wysoko sklasyfikowane, co jednak nie przeszkadza ich producentom uzyskiwać za nie wysokich cen. Ostatnio miałem przyjemność skosztować supertoskańskiego Sassicaia, za który trzeba w Polsce zapłacić prawie 300 zł. Cóż, włoski paradoks.

20 włoskich regionów produkcji wina wymyka się prostemu i schematycznemu opisowi. W każdym rejonie Włoch znajdziemy setki oryginalnych i niepowtarzalnych win, czasem produkowanych w stary, tradycyjny sposób, gdzie grona wyciskano nogami. Zazwyczaj produkuje się je z rodzimych szczepów - m.in. nebbiolo (w Piemoncie powstaje z niego słynne Barolo), sangiovese (w Toskanii produkuje się z niego Chianti), trebbiano. Historia i geografia kraju sprawiła, że uprawia się tu też odmiany francuskie (cabernet sauvignon), austriackie (vetliner, gewurztraminer) i greckie (malvasia, greco). Na bogactwo rodzajów włoskich win ma też wpływ różnorodność włoskiego klimatu. Włoscy plantatorzy winorośli działają bodaj w najbardziej skrajnych warunkach klimatycznych na świecie. Alpejskie winnice na północy smagają ostre zimy, zaś na południu leje się z nieba żar afrykańskiego słońca. Te wszystkie czynniki, w połączeniu ze swoistą krnąbrnością Włochów do przestrzegania administracyjnych norm, powodują, że rozmaitość winna Włoch jest tak wielka, że skromna podstrona Poszukiwaczy Smaku nie jest w stanie się z nią zmierzyć. Postanowiliśmy zatem scharakteryzować jeno cztery najbardziej znane regiony: Piemont z północnego zachodu, Veneto z północnego wschodu, Toskanię ze środkowych Włoch oraz położoną w części południowej Sycylię. Dajemy tym samym obraz niezwykle ogólny, z nadzieją, że będzie on wystarczający, aby zachęcić czytelników do indywidualnego poszukiwania smaków włoskiego wina w kolebce Cesarstwa Rzymskiego.